Etibank Dönemi 1923 - 1998
Atatürk’ün önderliğinde 17 Şubat - 4 Mart 1923 tarihlerinde toplanan İzmir İktisat Kongresinde alınan kararlar doğrultusunda; sanayi bankalarının kurulması gereğinden söz edilerek, sanayinin birçok sahalarında “sanayi kooperatiflerinin”, “sanayi kredi müesseselerinin”, “sanayi gayesiyle teşekkül edecek anonim şirketlerin” tesisiyle ferdilikten, topluluğa ve birliğe doğru gidilebileceği, büyük sanayi iktisatlarında irşat ve iştirak ile halka yol gösterilmesi gereği önerilmiştir.
 
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planının programı olarak bilinen; Cumhuriyet Hükümetinin 11 Nisan 1934 tarihinde “Sınai Tesisat ve İşletme Raporları Üzerinde Tetkikler ve Kararlar Başlıklı” Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen yatırım projeleri uygulanmaya başlanmıştır. Bunun sonucu olarak; Türkiye’nin yer altı varlıklarından madenlerin teknolojik gereklere uygun olarak verimli bir işletmecilikle işletilmesini sağlamak; elektrik üretimi, dağıtımı ve bünye içinde bankacılık yapmak üzere, 22/6/1935 tarihli ve 3035 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 14/6/1935 tarihli ve 2805 sayılı Eti Bank Kanunu ile iktisadi devlet teşekkülü olarak ETİBANK kurulmuştur.
 
Daha sonraki yıllarda Etibank’ın faaliyet alanının çok genişlemesi üzerine çalışmaların istenilen şekilde düzenlenmesi ve kontrol edilmesi güçleşince;
 
Demir madenciliği ve demir çelik işletmeciliği 1955 yılında, Karabük Demir ve Çelik İşletmeleri Kurumuna,
 
Kömür işletmeciliği 1957 yılında Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumuna,
 
Enerji üretimi ve dağıtımıyla ilgili faaliyetleri ise 1970 yılında Türkiye Elektrik Kurumuna devredilmiş ve kuruluş bu alanlardan çekilmiştir.
 
2805 sayılı Kanun çerçevesinde madencilik konusunda çeşitli faaliyetlerde bulunmakta iken 14/10/1978 tarihli ve 16431 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4/10/1978 tarihli ve 2172 sayılı Devletçe İşletilecek Madenler Hakkında Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kabul edilen 31/10/1978 tarihli ve 7/16681 sayılı Bakanlar Kurulu kararı 17/11/1978 tarihli ve 16462 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Bakanlar Kurulu kararıyla bor tuzlarının Devletçe (Etibank eliyle) aranması ve işletilmesi sağlanmıştır.
 
Teşekkül, 20/5/1983 tarihli ve 18052 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 11/4/1983 tarihli ve 60 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi olarak faaliyette bulunmak üzere; 28/10/1983 tarihli ve 18205 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 10/10/1983 tarihli ve 99 sayılı Etibank Kuruluşu Hakkında KHK. ile Etibank adı altında yeniden teşkilatlandırılmış ve 20/5/1991 tarihli ve 20876 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 15/5/1991 tarihli ve 3743 sayılı Kanun ile 99 sayılı Etibank Kuruluşu Hakkında KHK. yürürlükten kaldırılmıştır.
 
10/6/1983 tarihli ve 2840 sayılı Bor Tuzları, Trona ve Asfaltit Madenleri ile Nükleer Enerji Hammaddelerinin İşletilmesini, Linyit ve Demir Sahalarının Bazılarının İadesini Düzenleyen Kanun yürürlüğe girmiştir. Bu Kanunla; bor tuzları, trona (tabii soda), uranyum ve toryum madenlerinin aranması ve işletilmesi görevi tekel olarak doğrudan Devlete verilmiş, bu görevi Devlet adına yerine getirmek üzere de Ana Statüsü ile Etibank görevlendirilmiştir.
 
18/6/1984 tarihli ve 18435 sayılı mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK. ile iktisadi devlet teşekkülleri ile kamu iktisadi kuruluşlarının; hukuki bünye, amaç ve faaliyet konuları, organları ve teşkilat yapısı, müessese, bağlı ortaklıklar ve iştirakleri ve bunlar arasındaki ilişkileri ve diğer hususları düzenlenmiş ve 60 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında Kanun Hükmünde Kararname yürürlükten kaldırılmıştır.
 
Bankacılık kesimi 1993 yılında Kamu Ortaklığı (Özelleştirme) İdaresine bağlanmış ve 1998 yılında özelleştirilmiştir.
 
Bu arada, 16/2/1994 tarihli ve 3971 sayılı Kanunla trona ve asfaltit; 26/5/2004 tarihli ve 5177 sayılı Kanunla da 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanunun 49 ve 50 nci maddelerinde yapılan değişiklikle toryum ve uranyum madenleri; 10/6/1983 tarihli ve 2840 sayılı Bor Tuzları, Trona ve Asfaltit Madenleri İle Nükleer Enerji Hammaddelerinin İşletilmesini, Linyit ve Demir Sahalarının Bazılarının İadesini Düzenleyen Kanunun kapsamından çıkarılmıştır.
 
Teşekkülce, bu değişiklikler paralelinde hazırlanan yeni Ana Statü 27/5/2004 tarihli ve 2004/T-16 sayılı Yüksek Planlama Kurulu kararıyla kabul edilmiş, 9.6.2004 tarihli ve 6067 sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanmıştır.
 
Bankacılık kesiminin özelleştirilmesinden sonra; Etibank Genel Müdürlüğü 233 sayılı KHK’ye tabi bir iktisadi devlet teşekkülü olarak faaliyetini sürdürmekte iken 4/2/1998 tarihli ve 23248 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 26/1/1998 tarihli ve 98/10552 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla ETİ HOLDİNG A.Ş. unvanı ile yeniden yapılandırılmıştır.
 
Paylaş
Paylaş
  |   Yazdır